Kanker (tumoren) bij gezelschapsdieren

  1. Ziektebeeld
  2. Diagnose en behandeling

  3. Doneren
  4. Meer weten?

Diagnose

Bij de diagnostiek van een tumor dient het type tumor vastgesteld te worden. Heel belangrijk hierbij is de oorsprong vast te stellen: uit welk type weefsel is de tumor ontstaan. Dit kunnen we doen door het verzamelen van cellen met een naaldbiopt of van weefsel door een chirurgisch biopt (het verwijderen van een klein beetje weefsel). De cellen of het weefsel kunnen we dan verder onderzoeken door middel van celonderzoek (cytologisch onderzoek) of weefsel- (pathologisch) onderzoek.

Om te controleren op uitzaaiingen kunnen lymfeklieren worden onderzocht, röntgenfoto’s worden gemaakt van de longen of kan een echo van de buik worden uitgevoerd. Soms kunnen CT- of MRI-opnamen of een botscan nodig zijn.

Behandelmethoden

Na het stellen van de diagnose zal er over de mogelijkheden van behandelen gesproken moeten worden. Net zoals bij mensen zijn er bij huisdieren ook diverse methoden om kanker te bestrijden. Afhankelijk van het type kanker, waar de tumor zit en hoe uitgebreid de ziekte is, zal de oncoloog een behandelvorm of een combinatie van behandelingen voorstellen. Dit behandelvoorstel is altijd gebaseerd op het specifieke geval van uw huisdier.

Afhankelijk van de situatie kunnen we vier soorten behandelmethoden bieden:

Oncologische chirurgie

Chirurgie is de meest gebruikte therapie om kanker bij huisdieren te behandelen. Bij veel soorten van kanker geeft het de beste kans om de tumor in zijn geheel weg te krijgen. Het succespercentage is het hoogst indien de operatie gedaan wordt door een chirurg met ervaring in de oncologische chirurgie.

Welke tumoren kunnen via chirurgie worden verwijderd?
Dat zijn de tumoren die nog niet zijn uitgezaaid (gemetastaseerd) en die op plekken voorkomen waarbij een verwijdering mogelijk is. Daarom zal altijd eerst uw huisdier verder onderzocht worden. Eventueel zijn ook röntgenfoto’s, echografie, CT- of MRI-scans nodig.

Vaak voorkomende tumoren zijn tumoren van de huid en onderliggende weefsels, tumoren van de buik en borstholte, tumoren van het bot en spieren en tumoren van hoofd en hals. Veelvoorkomende tumoren die chirurgisch kunnen worden verwijderd, zijn:

  • bottumoren
  • huidtumoren, zoals de mastceltumor
  • weke delen tumoren, zoals het fibrosarcoom (kwaadaardige bindweefsel tumor)
  • bektumoren
  • mondholtetumoren bij katten, zoals kwaadaardige plaveiselceltumoren
  • melanomen bij honden
  • buiktumoren, zoals bijnier- en alvleeskliertumoren (insulinoom)
  • longtumoren


Hoe worden tumoren in de buik of borstholte chirurgisch verwijderd?
Afhankelijk van de situatie kunnen tumoren chirurgisch verwijderd worden door middel van een normale operatieve snede in de buik en borstholte of door middel van een kijkoperatie.
In het eerste geval wordt een snede gemaakt die groot genoeg is om de tumor rechtstreeks te kunnen zien en verwijderen. Bij een kijkoperatie worden slechts enkele kleine openingen in de huid van uw dier gemaakt. Die openingen zijn juist groot genoeg voor een mini-camera en medische instrumenten. Kijkend door de camera verwijdert de chirurg de tumor. Bij een kijkoperatie is de operatiewond veel kleiner dan bij een gewone operatie. Uw dier herstelt dan ook veel sneller. Echter, niet bij alle buiktumoren is een kijkoperatie mogelijk. Soms is dus een gewone operatie noodzakelijk.
In alle gevallen probeert de chirurg de hele tumor te verwijderen. Het is wel goed om te weten dat sommige tumoren ondanks dat bij onderzoek vooraf aan de operatie geen uitzaaiingen zijn gevonden, soms toch later uitzaaiingen kunnen krijgen of dat de tumor terug groeit.
Voor, tijdens en na de operatie wordt uw dier goed verzorgd. Soms (als het een kleine tumor betreft) mag uw huisdier na de ingreep meteen naar huis. In andere gevallen moet uw dier één of enkele dagen blijven zodat wij een goede pijnstilling kunnen garanderen. Als uw dier er erg slecht aan toe is, bijvoorbeeld na een heel zware operatie, moet hij of zij opgenomen worden op onze Intensieve Zorgafdeling (IZA). Hier wordt uw dier 24 uur per dag bewaakt en intensief behandeld.

Behandeling via chemotherapie

Is sommige gevallen is chirurgie niet mogelijk of zinloos, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van uitzaaiingen. Ook kan het zijn dat er sprake is van zogenaamde systemische tumoren. Dit zijn ziekten waarbij de tumor vanaf het begin op meerdere plaatsen in het lichaam voorkomt. Bekende voorbeelden zijn leukemie en lymfeklierkanker (lymfoom). In dat geval kan een behandeling met cytostatica geschikt zijn: chemotherapie.

Welke vormen van kanker komen in aanmerking voor chemotherapie?
Veelvoorkomende tumoren die in aanmerking komen voor een behandeling met chemotherapie zijn:

  • maligne lymfomen (lymfeklierkanker)
  • leukemieën
  • bottumoren aan de poten
  • milttumoren
  • schildkliertumoren


Bijwerkingen
De middelen die bij chemotherapie worden gebruikt werken meestal niet alleen op de tumorcellen, maar hebben ook effect op andere lichaamscellen. Er kunnen daarom ook bijwerkingen optreden. Dit kan afhankelijk van het middel dat gebruikt wordt variëren van verminderde eetlust, braken, diarree, onderdrukking van het beenmerg (wat kan leiden tot wat bloedarmoede of verminderd aantal witte bloedcellen) en heel soms haaruitval (sterk afhankelijk van ras!). In vergelijking met de mens vallen de bijwerkingen bij onze huisdieren meestal reuze mee. Maar uitzonderingen kunnen optreden.

Risico’s
Chemotherapie wordt gebruikt om kanker te bestrijden, maar de middelen zelf zijn ook weer gevaarlijk voor de omgeving. Ze kunnen kankerverwekkend zijn of schade toebrengen aan de ongeboren vrucht. Daarom moet er voorzichtig mee omgegaan worden. Eigenaren krijgen uitgebreid instructies van onze medische oncologen wanneer een behandeling met chemotherapie wordt voorgesteld.

Behandeling met radiotherapie (bestraling)

Radiotherapie, ook wel bestraling genoemd, is een veel gebruikte behandelmethode voor kanker bij zowel mens als dier. Bij deze behandeling wordt gebruik gemaakt van fotonenstraling of elektronenstraling. Welke van de twee we gebruiken, hangt onder andere af van waar de tumor zich bevindt en van de grootte van uw dier.

Hoe werkt bestralen?
Bij bestraling wordt heel gericht een bundel onzichtbare straling naar de tumor gestuurd. Op die manier kan de tumor gedood worden.
Het dier voelt niets van deze behandeling. Om de straling goed te kunnen richten, is het wel essentieel dat uw dier helemaal stil ligt. Daarom zal het enkele minuten onder een lichte narcose worden gebracht.
Afhankelijk van de situatie heeft uw dier gemiddeld vijf tot vijftien bestralingssessies nodig, verspreid over ongeveer drie weken.

Wat is het doel van bestralen?
Bestraling kan met twee doelen worden toegepast. Allereerst is het doel de tumor te doden en zo het dier te genezen. Dit noemen we een curatieve behandeling. Wanneer genezing niet mogelijk is, is het doel de ziekte af te remmen om complicaties, zoals bijvoorbeeld pijn, te voorkomen en zo het leven tijdelijk weer wat aangenamer te maken. Dit noemen we een palliatieve behandeling.

Welke dieren kunnen worden bestraald?
In het Misdorp Centrum voor Veterinaire Radiotherapie, onderdeel van de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren, kunnen we honden, katten en andere gezelschapsdieren behandelen. Vanwege de beperkingen in de omvang van de apparatuur, kunnen we helaas geen grotere diersoorten zoals paarden behandelen.

Welke tumoren kunnen met radiotherapie worden behandeld?
Helaas komt niet elke tumor in aanmerking voor behandeling met radiotherapie. De tumor moet gevoelig zijn voor straling en niet zijn uitgezaaid om de beste resultaten te bereiken op de langere termijn. Vaak is bestraling een aanvulling op een chirurgische operatie. Voor een aantal tumoren, bijvoorbeeld neus- en hersentumoren, is bestraling zelfs de enige behandeloptie. Veelvoorkomende tumoren die in aanmerking komen voor een (aanvullende) behandeling met bestraling zijn:

  • mastceltumoren
  • weke delen sarcomen
  • huidtumoren
  • histiocytaire tumoren
  • hersentumoren
  • neustumoren
  • tumoren in de mondholte/bek
  • anaalzaktumoren
  • perianaalkliertumoren
  • tumoren uitgaande van de thymus (zwezerik)
  • bottumoren
  • lymfeklierkanker


Dit overzicht is niet meer dan een richtlijn. Wanneer u vragen heeft over de behandelmogelijkheden van een specifieke tumor, kunt u uw dierenarts vragen hierover met ons te overleggen.

Aan welke eisen moet mijn dier voldoen om te kunnen bestralen?
Om bestraald te kunnen worden moet uw huisdier over een redelijk goede algemene gezondheid beschikken. Bestraling vindt namelijk plaats onder een lichte verdoving. Uw dier moet tijdens de bestraling namelijk doodstil in de juiste positie blijven liggen, zodat we kunnen garanderen dat we steeds dezelfde plek bestralen (tijdens de bestraling kan er niemand aanwezig zijn om uw dier in deze vastgestelde positie te houden).

Doordat een bestraling over meerdere sessies (gemiddeld vijf in het geval van een palliatieve en vijftien bij een definitieve behandeling) wordt toegediend in een periode van circa drie weken, stelt dit minimale eisen aan de gezondheid van de patiënt. Daarom controleert de bestralingsarts nauwgezet het hart en de longen van uw dier. Vaak wordt ook een klein bloedonderzoek geadviseerd, voor we met bestralen kunnen beginnen.

Heeft bestraling risico’s voor mijn dier of voor mij als eigenaar?
Hoewel straling vaak dreigend klinkt, heeft behandeling geen enkele risico voor de omgeving. De hond of kat wordt zelf niet ‘radioactief’ en kan na de behandeling direct veilig mee naar huis. De behandeling vindt plaats met behulp van een zogenaamde lineaire versneller. Dit type apparaat wordt ook gebruikt bij de bestraling van mensen en geldt als een van de meest geavanceerde apparaten op zijn gebied.

Overige therapieën

Behalve de reeds eerder vermeldde therapieën worden bij speciale tumortypen ook andere soorten behandeling toegepast:

  • immunotherapie; dit is een behandeling waarbij met behulp van speciale tumorvaccins (zoals bij het melanoom) of met het inspuiten van stoffen als inteleukine-2 (zoals bij katten met het injectie-geïnduceerd sarcoom) de eigen afweer tegen tumorcellen wordt gestimuleerd.
  • toediening van eiwitkinase-remmers, een nieuwe groep medicijnen die in de diergeneeskunde gebruikt wordt voor de behandeling van kanker. Deze medicijnen remmen of blokkeren de werking van verscheidene cellulaire enzymen waardoor kankercellen niet meer (goed) kunnen uitgroeien of uitzaaien. Deze medicijnen moeten dagelijks of om de dag als tablet worden toegediend. Alhoewel ze aanvankelijk alleen ontwikkeld zijn voor de behandeling van niet-operabele mastceltumoren lijken sommige andere tumorsoorten er ook mee behandeld te kunnen worden. De doeltreffendheid van kinase-remmers op verschillende soorten kanker kan variëren van patiënt tot patiënt.