Screenen op hypertrofische cardiomyopathie (HCM) bij de kat

  1. Wat is HCM?
  2. Aanleiding en toepassing

  3. Meer weten?

Wat is het doel van screenen van katten met HCM?

Het doel van screenen is het opsporen van katten die gezond lijken maar toch HCM blijken te hebben. Het gaat dus om katten die geen ziekteverschijnselen hebben. Ze lijken dus helemaal gezond voor eigenaar en dierenarts. Het vaststellen van HCM kan van belang zijn, ook al zijn er nog geen symptomen. Is de diagnose HCM gesteld bij een kat, dan kan er beter niet meer gefokt worden met dit dier. Daarnaast kan de aanwezigheid van HCM van invloed zijn op toekomstig medisch handelen (bijvoorbeeld het toedienen van medicatie of narcosemiddelen).

Welke screeningtesten voor HCM zijn er?

De ideale screeningstest is weinig belastend voor de patiënt, makkelijk beschikbaar, goedkoop, laagdrempelig en eenmalig. De ideale screeningstest voor HCM bestaat helaas nog niet. Voor een screening op HCM hebben we momenteel de beschikking over de volgende (combinatie van) mogelijkheden:

Lichamelijk onderzoek: Zowel hartslag, ademhaling en hartgeluiden van een kat kunnen volledig normaal zijn. Tijdens het beluisteren van het hart met een stethoscoop hoort men normaliter het sluiten van hartkleppen. Soms is echter een extra geluidje hoorbaar in de vorm van een hartruis. Vele katten met HCM hebben een hoorbare hartruis maar lang niet alle katten met HCM hebben een hartruis. Bovendien blijken lang niet alle katten met een hartruis HCM te hebben. Kortom, lichamelijk onderzoek alleen geeft geen uitsluitsel over de aan- of afwezigheid van HCM. Er zijn dus andere testen nodig.

DNA-bloedtest: Zowel voor de Maine coon als voor de ragdoll zijn er gentesten beschikbaar die de aanwezigheid van één bepaalde puntmutatie (kleine afwijking in het erfelijk materiaal) kunnen opsporen. Deze puntmutaties blijken rasafhankelijk te zijn. Er is dus een test voor de Maine coon en er is een test voor de ragdoll. Deze gentesten tonen aan of je deze puntmutatie hebt of niet hebt. Uit onderzoek is echter gebleken dat de aanwezigheid van deze mutatie niet zo veel zegt over de aan- of afwezigheid van de hartziekte. Met andere woorden, er zijn vele ‘gentest–positieve’ dieren die geen verdikte hartspier door HCM hebben en er zijn vele ‘gentest–negatieve’ dieren die wel een verdikte hartspier door HCM hebben.

De verklaring hiervoor is tweeledig. We testen maar op één mutatie, terwijl er waarschijnlijk nog vele honderden andere mutaties zijn waarvoor we nog niet kunnen testen. Daarnaast leidt de aanwezigheid van een mutatie ook niet in alle gevallen tot een verdikte hartspier.

Bij de mens zijn inmiddels al meer dan 1500 verschillende HCM-mutaties ontdekt. In de toekomst zullen ook bij de kat nog wel meerdere mutaties gevonden worden.

Bloedonderzoek op NTproBNP: Als hartspiercellen overbelast worden, dan komen uit de hartspiercellen stofjes en hormonen vrij in het bloed. Eén van deze stofjes is NT-proBNP. Omdat katten met HCM zieke hartspiercellen hebben, komt er ook bij hen NT-proBNP vrij uit de hartspier. Hoe zieker de hartspier, hoe meer van dit stofje vrijkomt. De meeste katten met HCM hebben daarom een verhoogde concentratie NT-proBNP in het bloed. Echter, de concentratie NT-proBNP kan ook verhoogd zijn door andere aandoeningen die overbelasting van het hart tot gevolg hebben, bijvoorbeeld hoge bloeddruk.

De hoeveelheid NT-proBNP in het bloed kunnen we laten meten door middel van bloedonderzoek. Als de waarde verhoogd is, is het advies om alsnog een echo <link naar https://www.diergeneeskunde.nl/ziektebeeld/cardiologie-gezelschapsdieren/echocardiografie/ > te laten maken om te zien om welke hartziekte het precies gaat en hoe het hart er precies uitziet. Bloedonderzoek op NT-proBNP is wat minder nauwkeurig dan een goed uitgevoerde hartecho maar kan zeker nuttige informatie opleveren.

Röntgenfoto’s van de borstkas: Röntgenfoto’s van de borstkas zijn met name geschikt om de luchtwegen en de longen te beoordelen bij benauwde of hoestende katten. De grootte van het hart kan op een röntgenfoto ook bepaald worden. Echter, de verdikking van de hartspier door HCM is niet te zien. Pas wanneer het hart heel erg afwijkend is zal het zichtbaar vergroot zijn op röntgenfoto’s. Katten met HCM kunnen compleet normale röntgenfoto’s hebben. Bij katten die benauwd zijn is het vaak wel zinvol om foto’s te maken.

Electocardiografisch onderzoek: Op het electrocardiogram (ook wel ECG of hartfilmpje) is een weergave van het hartritme van de kat te zien. Wordt tijdens het lichamelijk onderzoek een onregelmatige hartslag waargenomen, dan kan een ECG uitsluitsel geven over welke hartritmestoornis aanwezig is.

Vele katten met HCM hebben een normaal hartritme. Sommige katten met HCM hebben hartritmestoornissen of andere afwijkingen op het ECG. Een afwijkend hartritme is een sterke aanwijzing dat er sprake is van een hartziekte. Tijdens echocardiografische onderzoeken (zie verder) loopt ook een ECG mee.

Echocardiografisch onderzoek: Op dit moment is echocardiografie (echo van het hart) de meest betrouwbare methode om een verdikking van de hartspier door HCM in beeld te krijgen. Door middel van echocardiografie kan het bewegende hart in beeld worden gebracht bij een wakkere kat. Tijdens het echocardiografische onderzoek loopt ook een ECG mee. Dit is noodzakelijk om bepaalde metingen van de grootte van het hart goed uit te kunnen voeren. Daarnaast kan het hartritme van de kat gedurende langere tijd goed gecontroleerd worden. Na een echocardiografisch onderzoek van het hart kan vaak uitsluitsel gegeven worden over de oorzaak van een eventuele hartruis, de functie van het hart, de aanwezigheid of afwezigheid van hartziekte en de prognose van die hartziekte.

Hoewel echocardiografisch onderzoek dus een heel belangrijk hulpmiddel is om de diagnose HCM te stellen, kent het ook enkele beperkingen. Zo is HCM niet de enige aandoening die zich kenmerkt door een verdikte hartspier. Oudere katten met hoge bloeddruk hebben heel vaak een verdikte hartspier die met alleen echo niet van HCM te onderscheiden is. Door de hoge bloeddruk moet het hart harder werken. Dit heeft een verdikking van de hartspier tot gevolg. Het onderscheid tussen hoge bloeddruk en HCM is wel van groot belang. HCM is ongeneeslijk en progressief. Hoge bloeddruk is prima te behandelen.

Daarnaast is een echo-onderzoek een momentopname. Heeft een 1-jarige kater nog geen verdikte hartspier, dan wil dat niet zeggen dat dit de rest van zijn leven zo blijft. Ook op latere leeftijd kan er alsnog een verdikking door HCM ontstaan.

Hoe gaat een echocardiografische screening in zijn werk?

Een echocardiografisch onderzoek wordt altijd voorafgegaan door een goed lichamelijk onderzoek. Daarbij wordt gelet op onder andere de hartfrequentie, de aanwezigheid van een onregelmatige hartslag, hartruis of gallop. Eventuele afwijkingen die tijdens het lichamelijk onderzoek worden gevonden helpen de cardioloog om bepaalde onderdelen van het echo-onderzoek met nog meer aandacht uit te voeren.

Echocardiografie is een techniek waarbij het hart in beeld wordt gebracht door uitgezonden en weerkaatst geluid (voor ons en de kat niet hoorbaar). Via meerdere plaatsen op de borstkas wordt het hart langs alle kanten goed bekeken.

Het is natuurlijk van het allergrootste belang dat het hart goed in beeld te brengen is. Daarom is het zinvol om de vacht te scheren, want een dichte vacht belemmert een goed beeld.

Wanneer katten op hun zijde liggen is het hart veel beter te zien dan wanneer ze rechtop staan of zitten. Tijdens het onderzoek ligt de kat op een speciale tafel. Via de onderkant van de tafel wordt het hart in beeld gebracht. Het eerste deel van het onderzoek vindt plaats met de kat in rechter zijligging, het tweede deel van het onderzoek ligt de kat op de linker zijde.

Wanneer de kat eenmaal rustig ligt, zonodig geschoren is en echogel is aangebracht, dan worden enkele draadjes verbonden met de poten van de kat. Die draadjes zijn verbonden met het echotoestel en geven het hartritme (ECG) weer gedurende het volledige echo-onderzoek. Wanneer het hart goed in beeld is kan een groot aantal metingen worden uitgevoerd om de grootte en functie van de diverse onderdelen van het hart te bepalen. Vervolgens wordt de bloedstroom door het hart nog in beeld gebracht gebruikmakend van de Dopplertechniek. Het onderzoek wordt gestart van de rechter zijde van de kat en halverwege het onderzoek wordt ook nog vanaf de linkerkant naar het hart gekeken.

Een goed uitgevoerd onderzoek van het hart inclusief metingen duurt doorgaans zo’n 20-40 minuten. Bijna alle katten laten dit toe in wakkere toestand. Anaesthesie of sedatie (ook wel narcose of een roesje genoemd) is dus meestal niet nodig. Alleen wanneer een kat het onderzoek echt niet toelaat en een onderzoek toch nodig is, worden soms sedatiemiddelen gebruikt.

Bij een bezoek

Waarmee moet u rekening houden voor, tijdens en na een bezoek aan ons dierenziekenhuis?